{"id":2004,"date":"2019-10-07T00:49:26","date_gmt":"2019-10-06T22:49:26","guid":{"rendered":"http:\/\/wyszkowskaatlantyda.mazowsze.pl\/?p=2004"},"modified":"2019-11-26T22:36:37","modified_gmt":"2019-11-26T21:36:37","slug":"wyszkow-bez-muzeum-miasto-bez-historii","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wyszkowskaatlantyda.mazowsze.pl\/index.php\/2019\/10\/07\/wyszkow-bez-muzeum-miasto-bez-historii\/","title":{"rendered":"Wyszk\u00f3w bez muzeum, miasto bez historii?"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>

XIX-wieczna parkowa str\u00f3\u017c\u00f3wka (zwana te\u017c kordegard\u0105 lub baszt\u0105 parkow\u0105), w kt\u00f3rej w latach 1983-2003 znajdowa\u0142o si\u0119 Muzeum Miejskie w Wyszkowie. Fot. ze zb. autora<\/p><\/div>\n

W Wyszkowie nie ma zbyt wielu zabytk\u00f3w \u2013 to fakt. Mamy obelisk Waz\u00f3w z drugiej po\u0142owy XVII w., zesp\u00f3\u0142 pa\u0142acowy biskupa Jana Giedroycia z lat 80. XVIII w., kt\u00f3ry dzi\u015b nazywa si\u0119 Pa\u0142acem Skar\u017cy\u0144skich, ko\u015bci\u00f3\u0142 p.w. \u015bw. Idziego z 1795 r., kaplic\u0119 cmentarn\u0105 z 1835 r., ceglan\u0105 str\u00f3\u017c\u00f3wk\u0119 z pierwszej po\u0142owy XIX w., od kt\u00f3rej rozpoczyna\u0142a si\u0119 parkowa droga do nieistniej\u0105cego ju\u017c pa\u0142acyku carskiego senatora So\u0142owiewa (w niekt\u00f3rych \u017ar\u00f3d\u0142ach So\u0142owiowa), fragment browaru z drugiej po\u0142owy XIX w., dworzec kolejowy z lat 1895-1897. Zabytkowy charakter ma r\u00f3wnie\u017c uk\u0142ad ulic miasta, w sk\u0142ad kt\u00f3rego wchodz\u0105 drogi, kt\u00f3rych przebieg nie zmieni\u0142 si\u0119 od setek lat. Dzia\u0142ania ostatniej wojny \u015bwiatowej sprawi\u0142y, \u017ce Wyszk\u00f3w w dwudziestym stuleciu straci\u0142 wi\u0119kszo\u015b\u0107 obiekt\u00f3w, kt\u00f3re dzi\u015b mog\u0142yby by\u0107 zabytkami i wizyt\u00f3wk\u0105 turystyczn\u0105 miasta. Wyszk\u00f3w w latach 1939-1945, ale r\u00f3wnie\u017c po II wojnie \u015bwiatowej (na skutek nieprzemy\u015blanych decyzji) straci\u0142 bezpowrotnie sw\u00f3j dawny charakter. Tego typu decyzje zapadaj\u0105 do dzi\u015b, ale jedn\u0105 z najsmutniejszych dla historii Wyszkowa jest likwidacja w 2003 r. ostatniego (i jedynego) muzeum regionalnego.<\/strong><\/p>\n

<\/p>\n

 <\/p>\n

Muzeum Miejskie w Wyszkowie \u2013 historia na kilkunastu metrach kwadratowych<\/b><\/p>\n

Wyszkowianie, dla kt\u00f3rych pami\u0119\u0107 o historii miasta by\u0142a zawsze wa\u017cna, starali si\u0119 o utworzenie muzeum regionalnego ju\u017c w latach 70. XX w. W 1983 r. w Wyszkowie powsta\u0142o Muzeum Miejskie, kt\u00f3re by\u0142o fili\u0105 Muzeum Okr\u0119gowego w Ostro\u0142\u0119ce (od 1998 r. Muzeum Kultury Kurpiowskiej)[1]<\/a>. Przez wiele lat (a\u017c do likwidacji) kierownikiem muzeum by\u0142a p. Beata Soko\u0142owska. Plac\u00f3wka mie\u015bci\u0142a si\u0119 w najmniejszym zabytkowym budynku w Wyszkowie \u2013 str\u00f3\u017c\u00f3wce parkowej z XIX w. Na dos\u0142ownie kilkunastu metrach kwadratowych mie\u015bci\u0142o si\u0119 muzeum, kt\u00f3re mia\u0142o za zadanie prowadzi\u0107 ekspozycj\u0119 i gromadzi\u0107 zbiory. Gromadzenie by\u0142o lokalowo niemo\u017cliwe, w zwi\u0105zku z czym przy urz\u0119dzie miasta, znajdowa\u0142 si\u0119 magazyn dla zbior\u00f3w muzealnych, za\u015b biuro plac\u00f3wki mie\u015bci\u0142o si\u0119 w jednym pokoiku w budynku urz\u0119du. Muzeum nie prowadzi\u0142o dzia\u0142alno\u015bci wydawniczej, ani naukowej. Nie skupia\u0142o wok\u00f3\u0142 siebie historyk\u00f3w i badaczy, a raczej regionalist\u00f3w. Nie obni\u017ca\u0142o to jednak jego warto\u015bci. Plac\u00f3wka posiada\u0142a bogate zbiory umo\u017cliwiaj\u0105ce przedstawienie historii Wyszkowa nawet od XV w. Wiele przedmiot\u00f3w, kt\u00f3re zasili\u0142y zasoby muzeum, pochodzi\u0142o z prywatnych zbior\u00f3w. Muzeum by\u0142a jedynym miejscem pozwalaj\u0105cym na zebranie i zachowanie wszystkich zabytk\u00f3w ruchomych z okolicy.<\/p>\n

 <\/p>\n

Nowe wojew\u00f3dztwa i nowe w\u0142adze, czyli polskie przerzucanie odpowiedzialno\u015bci <\/strong><\/p>\n

Po likwidacji wojew\u00f3dztwa ostro\u0142\u0119ckiego w 1998 r., muzeum w Ostro\u0142\u0119ce, pod kt\u00f3re nadal podlega\u0142a wyszkowska filia, znalaz\u0142o si\u0119 pod opiek\u0105 sejmiku wojew\u00f3dztwa mazowieckiego. Przysz\u0142o\u015b\u0107 wszystkich filii, w tym Muzeum Miejskiego w Wyszkowie stan\u0119\u0142a pod znakiem zapytania. Po zmianach administracyjnych przeprowadzonych w Polsce w latach 1997-1998 przyj\u0119to, \u017ce to w\u0142adze danego miasta oraz powiatu maj\u0105 obowi\u0105zek utrzymywa\u0107 swoje lokalne muzea.<\/p>\n

Muzeum Kultury Kurpiowskiej w Ostro\u0142\u0119ce, aby uchroni\u0107 fili\u0119 przed likwidacj\u0105 zacz\u0119\u0142o w 2002 r. prowadzi\u0107 rozmowy z w\u0142adzami miejskimi i powiatowymi Wyszkowa[2]<\/a>. Formalne przej\u0119cie muzeum przez w\u0142adze Wyszkowa wymaga\u0142o odpowiedniej uchwa\u0142y Rady Miasta. Nie by\u0142 to powa\u017cny problem, ale nikt z w\u0142odarzy miasta nie potrafi\u0142 podj\u0105\u0107 konkretnej decyzji. Zaproponowano, aby muzeum przenie\u015b\u0107 do budynku obecnej Miejsko\u2013Gminnej Biblioteki Publicznej w Wyszkowie, kt\u00f3ra znajduje si\u0119 vis-a-vis<\/em> parkowej str\u00f3\u017c\u00f3wki. Wzbudzi\u0142o to pewne w\u0105tpliwo\u015bci, poniewa\u017c przepisy prawne o muzeach wymagaj\u0105, aby takie plac\u00f3wki by\u0142y samodzielne. Z drugiej strony brakowa\u0142o wi\u0119kszego lokalu, aby szybko przenie\u015b\u0107 do niego muzeum oraz jego zbiory.<\/p>\n

W\u0142adze Wyszkowa podj\u0119\u0142y najlepsz\u0105 dla siebie decyzj\u0119, aby zrzuci\u0107 ci\u0119\u017car utrzymywania samodzielnego muzeum i zaj\u0105\u0107 si\u0119 wa\u017cniejszymi dla nich sprawami: w marcu 2003 r., rok po uroczystych obchodach 500-lecia \u201emiejsko\u015bci\u201d Muzeum Miejskie w Wyszkowie zosta\u0142o zlikwidowane, a zbiory muzealne postanowiono przekaza\u0107 do muzeum w Ostro\u0142\u0119ce.<\/p>\n

 <\/p>\n

Dziwne losy muzealnych zbior\u00f3w<\/strong><\/p>\n

W zbiorach o du\u017cej warto\u015bci historycznej oraz materialnej dawnego Muzeum Miejskiego w Wyszkowie znajdowa\u0142y si\u0119 min. archiwalia, \u017ar\u00f3d\u0142a oraz opracowania dotycz\u0105ce Wyszkowa i okolic. Niepowtarzalne r\u0119kopisy, starodruki, fotografie, rodzinne pami\u0105tki, przedmioty codziennego u\u017cytku, po likwidacji muzeum w marcu 2003 r. cz\u0119\u015bciowo wr\u00f3ci\u0142y do macierzystej jednostki, ale cz\u0119\u015b\u0107, trafi\u0142a do Miejsko\u2013Gminnej Biblioteki Publicznej w Wyszkowie.<\/p>\n

Komisja, kt\u00f3ra w 2003 r. wykona\u0142a przegl\u0105d i inwentaryzacj\u0119 zbior\u00f3w wyszkowskiego muzeum, stwierdzi\u0142a, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 zasob\u00f3w zostanie w mie\u015bcie. W rzeczywisto\u015bci, wiele z nich zosta\u0142o skasowanych, gdy\u017c na skutek nieodpowiednich warunk\u00f3w, kt\u00f3re panowa\u0142y w magazynie przy urz\u0119dzie miasta (by\u0142 to zwyk\u0142y nieocieplony gara\u017c, w kt\u00f3rym nie by\u0142o mo\u017cliwo\u015bci odpowiedniego zabezpieczenia niekt\u00f3rych z zasob\u00f3w \u2013 zw\u0142aszcza papierowych) uleg\u0142y po prostu ca\u0142kowitemu zniszczeniu.<\/p>\n

Do dzi\u015b nieznane s\u0105 dzieje min. Opisu Statystycznego Miasta Wyszkowa<\/em> z 1860 r., Nada\u0144 Rady Administracyjnej Kr\u00f3lestwa Polskiego god\u0142a Miasta Wyszkowa<\/em> z 1826 r., \u0142aci\u0144skich r\u0119kopis\u00f3w dotycz\u0105cych zarz\u0105dzania w\u0142asno\u015bci\u0105 maj\u0105tkow\u0105 biskup\u00f3w p\u0142ockich przebywaj\u0105cych w Wyszkowie. Nie mo\u017cna sprawdzi\u0107, czy powy\u017cej wymienione zabytki by\u0142y orygina\u0142ami, odpisami czy kopiami. Brak pe\u0142nego zachowanego katalogu z opisami zbior\u00f3w, nie pozwala ustali\u0107 co dok\u0142adnie znajdowa\u0142o si\u0119 w wyszkowski muzeum.<\/p>\n

Proceder ten dotyczy\u0142 r\u00f3wnie\u017c nowszych zasob\u00f3w, pochodz\u0105cych z XX w. Przyk\u0142adem niech b\u0119dzie praca mgr. in\u017c. arch. Jana Romana, \u201eViscovia \u2013 Wyszk\u00f3w na przestrzeni minionych wiek\u00f3w\u201d. Maszynopis, opatrzony oryginalnymi zdj\u0119ciami Wyszkowa wykonanymi tu\u017c po II wojnie \u015bwiatowej, przedstawia\u0142 histori\u0119 miasta od \u015bredniowiecznych czas\u00f3w do ko\u0144ca lat 40. XX w. Nie jest to stricte<\/em> praca naukowa, jednak autor podaje w niej informacje dot\u0105d nieznane w literaturze tematu. S\u0105 to min. relacje najstarszych Wyszkowian urodzonych jeszcze w XIX w., osobi\u015bcie wykonane fotografie, opisy zabytk\u00f3w Wyszkowa, kt\u00f3re przetrwa\u0142y dzia\u0142ania wojenne[3].<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

Prawne zadania gminy dotycz\u0105ce ochrony kultury oraz zabytk\u00f3w<\/strong><\/p>\n

Od 16 lat w Wyszkowie nie ma ju\u017c muzeum. Namiastk\u0105 dawnej plac\u00f3wki jest Dzia\u0142 Regionalny znajduj\u0105cy si\u0119 w MGBP. Jest to jedyna zachowana pami\u0105tka po dawnym Muzeum Miejskim, ale niestety z uwagi na swoje podporz\u0105dkowanie bibliotece, ma ograniczone mo\u017cliwo\u015bci. Nale\u017cy jednak podkre\u015bli\u0107, \u017ce dzi\u0119ki dyrekcji biblioteki wyszkowscy badacze maj\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107 publikowa\u0107 swoje prace w \u201eZeszytach Wyszkowskich\u201d. Do Dzia\u0142u mo\u017cna przekazywa\u0107 przedmioty zwi\u0105zane z przesz\u0142o\u015bci\u0105 miasta oraz okolic. Dzi\u0119ki wsp\u00f3\u0142pracy z lokalnymi mi\u0142o\u015bnikami historii, przygotowywane s\u0105 wystawy tematyczne, r\u00f3wnie\u017c poza budynkiem biblioteki.<\/p>\n

Dzia\u0142 Regionalny nie zast\u0105pi prawdziwego muzeum, kt\u00f3rego g\u0142\u00f3wnym zadaniem b\u0119dzie pozyskiwanie zbior\u00f3w, zlecanie ich konserwacji, przygotowywanie wystaw, prowadzenie wyk\u0142ad\u00f3w oraz ekspozycji, a co najwa\u017cniejsze skupianie wok\u00f3\u0142 siebie os\u00f3b zainteresowanych histori\u0105. Dodatkowo dochodzi kwestia ochrony zabytk\u00f3w, kt\u00f3ra w wielu miastach rozwi\u0105zywana jest dzi\u0119ki wsparciu muze\u00f3w. Plac\u00f3wki takiej nie ma, i nie zanosi si\u0119, aby powsta\u0142a, poniewa\u017c za ma\u0142o m\u00f3wi si\u0119 o dbaniu o przesz\u0142o\u015b\u0107 Wyszkowa. Z roku na rok, z obrazu miasta znikaj\u0105 pozosta\u0142o\u015bci dawnego Wyszkowa. Rekonstrukcja wybranych zagadnie\u0144 zwi\u0105zanych z histori\u0105 miasta staje si\u0119 niemo\u017cliwa.<\/p>\n

Wed\u0142ug prawa, miasta powiatowe i gminne maj\u0105 obowi\u0105zek utworzenia odpowiedniej jednostki o charakterze kulturalnym, zwi\u0105zanym z zachowaniem i ochron\u0105 zabytk\u00f3w \u2013 czyli muzeum. W\u0142adze Wyszkowa, jak wida\u0107 nie przestrzegaj\u0105 w pe\u0142ni tych wynikaj\u0105cych z przepis\u00f3w prawa zada\u0144. Wed\u0142ug art. 7 w rozdz. 2 obowi\u0105zuj\u0105cej ustawy o samorz\u0105dzie gminnym (Dz.U.2019.0.506 tj. – Ustawa z dnia 8 marca 1990 r.) jednym z g\u0142\u00f3wnych zada\u0144 gminy jest odpowiednie zaj\u0119cie si\u0119 spraw\u0105 kultury: w tym bibliotek gminnych i innych instytucji kultury oraz ochrony zabytk\u00f3w i opieki nad zabytkami<\/em>[4]<\/a>. Nie trzeba wiele si\u0119 zastanawia\u0107 by stwierdzi\u0107, \u017ce miejska biblioteka oraz Wyszkowski O\u015brodek Kultury \u201eHutnik\u201d nie zajmuj\u0105 si\u0119 zabytkami, ich ochron\u0105 oraz eksponowaniem. Co gorsza, w urz\u0119dzie miasta nie ma nawet z kim skonsultowa\u0107 si\u0119 w sprawach zwi\u0105zanych z ochron\u0105 dziedzictwa materialnego i kulturowego w momencie potrzeby jego ratowania. A szkoda, bo mo\u017ce dzi\u0119ki takiej interwencji, uda\u0142oby si\u0119 uratowa\u0107 ostatni zachowany fragment dawnej ul. Szkolnej, kt\u00f3rej wybrukowan\u0105 powierzchni\u0119 zniszczono w czasie budowy Placu Miejskiego, notabene inwestycji min. na rzecz kultury…<\/p>\n

<\/a><\/p>\n

 <\/p>\n

Muzeum to nie polityka i przedwyborcza obietnica<\/strong><\/p>\n

Mamy w okolicach Wyszkowa wspania\u0142e obiekty o charakterze muzealnym, kt\u00f3re powsta\u0142y przede wszystkim dzi\u0119ki spo\u0142ecznej a nawet prywatnej inicjatywie \u2013 Ku\u017ani\u0119 Kurpiowsk\u0105 w Pniewie, Muzeum Etnograficzno-Historyczne w Kamie\u0144czyku czy Skansen im. Marii \u017bywirskiej w Bra\u0144szczyku. Wi\u0119ksze muzea znajduj\u0105 si\u0119 w s\u0105siednich powiatach, w Pu\u0142tusku, Wo\u0142ominie, Ostrowi Mazowieckiej i T\u0142uszczu.<\/p>\n

Plac\u00f3wki te powsta\u0142y, aby u\u015bwiadomi\u0107 spo\u0142ecze\u0144stwu, \u017ce to co dzia\u0142o si\u0119 w przesz\u0142o\u015bci, ma silny zwi\u0105zek z tym co dzieje si\u0119 dzisiaj. Muzeum pozwala zrozumie\u0107 swoj\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 i przesz\u0142o\u015b\u0107; zrozumie\u0107, \u017ce historia naszego regionu nie zacz\u0119\u0142a si\u0119 wczoraj\u2026<\/p>\n

Czy utworzenie w Wyszkowie muzeum na wz\u00f3r Muzeum Regionalnego w Pu\u0142tusku, czy Spo\u0142ecznego Muzeum Ziemi T\u0142uszcza\u0144skiej w T\u0142uszczu jest mo\u017cliwe? Odpowied\u017a na to pytanie pozostawiam wyszkowskim radnym oraz burmistrzowi. Na zako\u0144czenie, dla refleksji nad spraw\u0105, przytocz\u0119 s\u0142owa polskiego historyka Rafa\u0142a Wnuka, kt\u00f3re s\u0105 jednocze\u015bnie apelem do os\u00f3b odpowiedzialnych za \u201ekultur\u0119\u201d w Wyszkowie \u2013 \u201eDzisiaj muzeum to ju\u017c nie jest zbi\u00f3r przedmiot\u00f3w, ale wielka opowie\u015b\u0107. To pot\u0119\u017cne medium, kt\u00f3re kszta\u0142tuje wyobra\u017ani\u0119 o przesz\u0142o\u015bci.<\/em>\u201d.<\/p>\n

 <\/p>\n

\"\"<\/a>

Niech to zdj\u0119cie b\u0119dzie memento<\/em> dla w\u0142adz Wyszkowa. Historia naszego miasta jest niepe\u0142na i zapomniana, jak widoczny powy\u017cej obelisk Waz\u00f3w (i to nie ten, kt\u00f3ry stoi naprzeciwko wyszkowskiego urz\u0119du miasta). Fot. ze zb. dawnego Muzeum Miejskiego w Wyszkowie<\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

I jeszcze na koniec\u2026 [autor Janusz W. Kosi\u0144ski]<\/strong><\/p>\n

Je\u015bli kto\u015b z w\u0142adz miasta Wyszkowa chcia\u0142by zobaczy\u0107 jak mo\u017cna pokazywa\u0107 histori\u0119 miejscowo\u015bci i ich okolic, a tak\u017ce ludzi tam \u017cyj\u0105cych mo\u017ce w ci\u0105gu kilkudziesi\u0119ciu minut \/ godziny, dojecha\u0107 do:<\/p>\n

– Kamie\u0144czyka \u2013 Muzeum Etnograficzne (Flisactwa) p. H. S\u0142owikowskiego,<\/p>\n

– Pniewa \u2013 Ku\u017ania Kurpiowska,<\/p>\n

– Bra\u0144szczyka \u2013 Skansen im. M. \u017bywirskiej,<\/p>\n

– Kuligowa nad Bugiem (gm. D\u0105br\u00f3wka) \u2013 Park Kultury Ludowej (skansen),<\/p>\n

– Gwizda\u0142 \u2013 Muzeum Gwizdka,<\/p>\n

– D\u0142ugosiod\u0142a \u2013 miniskansen oraz prywatne muzeum\u2026<\/p>\n

– Radzymina \u2013 Muzeum Bitwy Warszawskiej,<\/p>\n

– T\u0142uszcza \u2013 Spo\u0142eczne Muzeum Ziemi T\u0142uszcza\u0144skiej,<\/p>\n

– Pu\u0142tuska \u2013 Muzeum Regionalne,<\/p>\n

– Ostrowi Maz. \u2013 Muzeum Kres\u00f3w i Ziemi Ostrowskiej oraz Muzeum Dom Rodziny Pileckich,<\/p>\n

– Liwia \u2013 Muzeum Zbrojownia na Zamku,<\/p>\n

– Makowa Maz.\/R\u00f3\u017cana \u2013 Muzeum Historyczne P\u00f3\u0142nocne Mazowsze i Garnizon R\u00f3\u017can,<\/p>\n

– Przasnysza \u2013 Muzeum Historyczne,<\/p>\n

– Serocka\u2026<\/p>\n

(konkurs dla PT. Czytelnik\u00f3w: kt\u00f3ra z wymienionych miejscowo\u015bci jest wi\u0119ksza od Wyszkowa?)<\/p>\n

\n

[1]<\/a> W tym samym czasie p. Kazimierz Deptu\u0142a (b. oficer Marynarki Wojennej) w swoim domu w Rybienku Le\u015bnym zorganizowa\u0142 Muzeum Morskie, r\u00f3wnie\u017c ze zbiorami dotycz\u0105cymi historii Wyszkowa. To\u00a0 prywatne muzeum by\u0142o kilkukrotnie wi\u0119ksze od Muzeum Miejskiego\u2026<\/p>\n

[2]<\/a> Rok 2002 to wa\u017cny okres we wsp\u00f3\u0142czesnych dziejach miasta \u2013 obchodzono w\u00f3wczas 500. rocznic\u0119 nadania praw miejskich, u\u015bwietnion\u0105 wizyt\u0105 \u00f3wczesnego prezydenta RP oraz wydaniem monografii \u201eDzieje Wyszkowa i okolic\u201d.<\/p>\n

[3]<\/a> Pracownicy Muzeum Miejskiego w Wyszkowie wykonali do w\u0142asnego u\u017cytku kopie pracy J. Romana. Dzisiaj, jest to prawdopodobnie ostatni znany \u015blad po oryginale.<\/p>\n

[4]<\/a> Wiele os\u00f3b zapomina, \u017ce \u201ezabytek\u201d to nie tylko ko\u015bci\u00f3\u0142, pa\u0142ac czy stara macewa. To r\u00f3wnie\u017c ca\u0142a masa wi\u0119kszych i mniejszych przedmiot\u00f3w ruchomych, takich jak chocia\u017cby listy, ksi\u0119gi wieczyste, plany, fotografie a nawet butelki lokalnego browaru.<\/p>\n

 <\/p>\n

07.10.2019<\/p>\n

\"Piotr

Piotr J. Kosi\u0144ski<\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

W Wyszkowie nie ma zbyt wielu zabytk\u00f3w \u2013 to fakt. Mamy obelisk Waz\u00f3w z drugiej po\u0142owy XVII w., zesp\u00f3\u0142 pa\u0142acowy biskupa Jana Giedroycia z lat 80. XVIII w., kt\u00f3ry dzi\u015b nazywa si\u0119 Pa\u0142acem Skar\u017cy\u0144skich, ko\u015bci\u00f3\u0142 p.w. \u015bw. Idziego z 1795 r., kaplic\u0119 cmentarn\u0105 z 1835 r., ceglan\u0105 str\u00f3\u017c\u00f3wk\u0119 z pierwszej po\u0142owy XIX w., od kt\u00f3rej […]<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[15,29,213,214,215,216,217],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wyszkowskaatlantyda.mazowsze.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2004"}],"collection":[{"href":"https:\/\/wyszkowskaatlantyda.mazowsze.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wyszkowskaatlantyda.mazowsze.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wyszkowskaatlantyda.mazowsze.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wyszkowskaatlantyda.mazowsze.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2004"}],"version-history":[{"count":77,"href":"https:\/\/wyszkowskaatlantyda.mazowsze.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2004\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":2199,"href":"https:\/\/wyszkowskaatlantyda.mazowsze.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2004\/revisions\/2199"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wyszkowskaatlantyda.mazowsze.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2004"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wyszkowskaatlantyda.mazowsze.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2004"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wyszkowskaatlantyda.mazowsze.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2004"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}