{"id":922,"date":"2018-01-22T11:04:35","date_gmt":"2018-01-22T10:04:35","guid":{"rendered":"http:\/\/wyszkowskaatlantyda.mazowsze.pl\/?p=922"},"modified":"2019-10-01T10:05:50","modified_gmt":"2019-10-01T08:05:50","slug":"stad-gdzie-rosna-kasztany-cz-1","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/wyszkowskaatlantyda.mazowsze.pl\/index.php\/2018\/01\/22\/stad-gdzie-rosna-kasztany-cz-1\/","title":{"rendered":"St\u0105d, gdzie rosn\u0105 kasztany cz.1"},"content":{"rendered":"
\"\"<\/a>

Dom Czerwi\u0144skich przy ul. D\u0142ugiej (11 Listopada), prze\u0142om lat 30. i 40.<\/p><\/div>\n

Pani Apolonia Grundwald jest jedn\u0105 z najstarszych wyszkowianek. Urodzi\u0142a si\u0119 1 lutego 1907 roku. Jej rodzice, Anna i Antoni Czerwi\u0144scy, nale\u017celi do ludzi maj\u0119tnych. Ich posesja rozci\u0105ga\u0142a si\u0119 po obu stronach ul. 11 Listopada – od tor\u00f3w do ul. Ogrodowej (obecnie 1 Maja). To Antoni Czerwi\u0144ski posadzi\u0142 przy ul. 11 Listopada kasztany – do dzi\u015b rosn\u0105 jeszcze (niestety, mocno ju\u017c okaleczone) cztery<\/strong>.<\/p>\n

<\/p>\n

Pani Apolonia przez ponad 40 lat prowadzi\u0142a w Wyszkowie zak\u0142ad fotograficzny, kt\u00f3ry znajdowa\u0142 si\u0119 w jej domu przy ul. 11 Listopada, niedaleko skrzy\u017cowania z Pu\u0142tusk\u0105. Przedstawiamy fragmenty jej wspomnie\u0144.<\/p>\n

Szko\u0142a<\/strong><\/p>\n

Szko\u0142a podstawowa mie\u015bci\u0142a si\u0119 naprzeciwko ko\u015bcio\u0142a pw. \u015bw. Idziego, tu, gdzie teraz jest Cech Rzemios\u0142 R\u00f3\u017cnych. Mnie uczy\u0142 najpierw pan Micha\u0142 Szopi\u0144ski, a p\u00f3\u017aniej pani Stefania Sikorska. Zaj\u0119cia mieli\u015bmy w wielkiej sali, w kt\u00f3rej by\u0142y ustawione trzy rz\u0119dy \u0142awek, w ka\u017cdym rz\u0119dzie siedzia\u0142a inna klasa. Wszystkich kszta\u0142ci\u0142\u00a0 ten sam nauczyciel. Kiedy m\u00f3wi\u0142 np. do uczni\u00f3w I klasy, to pozostali pracowali samodzielnie. W praktyce bywa\u0142o r\u00f3\u017cnie, cz\u0119sto s\u0142ucha\u0142o si\u0119 tego, co m\u00f3wi\u0142 nauczyciel, zamiast odrabia\u0107 swoje lekcje.<\/p>\n

Apolonia Grundwald w p\u00f3\u017aniejszych latach \u017cycia<\/p><\/div>\n

Po siedmioklasowej szkole podstawowej sz\u0142o si\u0119 do gimnazjum (p\u0142atnego), od razu do IV klasy. Moim ulubionym przedmiotem w gimnazjum by\u0142a przyroda, uczy\u0142a jej pani Wanda Kar\u0142owska. Mia\u0142a najpi\u0119kniejszy dom w Wyszkowie, tu, gdzie teraz jest budynek s\u0105du. Jej c\u00f3rka Zofia te\u017c zosta\u0142a nauczycielk\u0105. Edukacj\u0119, na polecenie lekarza, zako\u0144czy\u0142am na VI klasie gimnazjalnej.<\/p>\n

Biblioteka, czyli karet\u0105 do \u015blubu<\/strong><\/p>\n

Uczennice starszych klas gimnazjalnych mog\u0142y korzysta\u0107 z biblioteki w pa\u0142acu Skar\u017cy\u0144skich w Rybienku (szko\u0142a nie mia\u0142a tak dobrze wyposa\u017conej biblioteki). Pani Janina Skar\u017cy\u0144ska sama zaproponowa\u0142a to dyrektorowi, ale, je\u015bli kt\u00f3ra\u015b uczennica zniszczy\u0142a ksi\u0105\u017ck\u0119, nie mog\u0142a ju\u017c wypo\u017cycza\u0107. Wszystkie ksi\u0105\u017cki by\u0142y pi\u0119knie ob\u0142o\u017cone, mia\u0142y specjalne zak\u0142adki, aby nie niszczy\u0107 kartek. Pani Skar\u017cy\u0144ska by\u0142a bardzo uprzejma, z ka\u017cd\u0105 uczennic\u0105 musia\u0142a porozmawia\u0107 na temat przeczytanej ksi\u0105\u017cki. Chcia\u0142a wiedzie\u0107, czy ksi\u0105\u017cka by\u0142a przeczytana, czy tylko przegl\u0105dni\u0119ta.<\/p>\n

Pani Skar\u017cy\u0144ska z domu by\u0142a hrabiank\u0105 Morstin\u00f3wn\u0105, ale potrafi\u0142a i krow\u0119 wydoi\u0107. Bywa\u0142o, \u017ce pokazywa\u0142a s\u0142u\u017cbie, jak nale\u017cy to prawid\u0142owo robi\u0107.<\/p>\n

\"\"<\/a>

Wesele pa\u0144stwa Grundwald\u00f3w – w \u015brodku Apolonia Czerwi\u0144ska i Adolf Grundwald (1900-1985) – 1929<\/p><\/div>\n

Mnie zapami\u0119ta\u0142a i chyba polubi\u0142a, bo kiedy dowiedzia\u0142a si\u0119 od mojego wuja (by\u0142 gorzelanem w pa\u0142acu) o moim \u015blubie, to da\u0142a mi karet\u0119 i konie. Tak wi\u0119c w 1929 roku jecha\u0142am do ko\u015bcio\u0142a karet\u0105 Skar\u017cy\u0144skich, zaprz\u0119\u017con\u0105 w bia\u0142e konie By\u0142am skromnie ubrana, ale jecha\u0142am jak ksi\u0119\u017cniczka.<\/p>\n

Klub sportowy<\/strong><\/p>\n

Nale\u017ca\u0142am do os\u00f3b wysportowanych, po drzewach \u0142azi\u0142am jak kot. Rodzice mieli du\u017cy ogr\u00f3d – gdy trzeba by\u0142o zrywa\u0107 owoce, to ja zbiera\u0142am te, kt\u00f3re ros\u0142y najwy\u017cej. By\u0142am cz\u0142onkiem Klubu Sportowego \u201eBug\u201d, a g\u0142\u00f3wnym inicjatorem jego utworzenia by\u0142 m\u00f3j brat, Bolek Czerwi\u0144ski. Wspierali nas, r\u00f3wnie\u017c finansowo, tacy ludzie jak pp. Skar\u017cy\u0144scy z Rybienka, Lescy z Kr\u0105g, aptekarz.<\/p>\n

\"Apolonia

Apolonia z bratem, Boles\u0142awem Czerwi\u0144skim – ok. 1936<\/p><\/div>\n

Klub mia\u0142 siedzib\u0119 po p\u00f3\u0142nocnej stronie ul. Ko\u015bciuszki, na wprost wej\u015bcia do parku, w d\u0142ugim, drewnianym budynku. Przy klubie dzia\u0142a\u0142y sekcje: lekkoatletyczna, wodna, pi\u0142ki no\u017cnej. Zawody odbywa\u0142y si\u0119 na boisku przy Dworcowej (tu, gdzie jest obecnie targowica) lub przy Ko\u015bciuszki (tu, gdzie jest stadion).<\/p>\n

W latach 30. na boisku przy Ko\u015bciuszki rzuca\u0142a dyskiem Stanis\u0142awa Walasiewicz\u00f3wna, z\u0142ota medalistka w biegu na 100 m na olimpiadzie w Los Angeles i wielokrotna mistrzyni Polski w dyscyplinach lekkoatletycznych. (Pami\u0119tam – wtr\u0105ca siostrzenica pani Grundwaldowej – rzuci\u0142a tym dyskiem do ogrodu Ni\u017cnickich). Jedna z naszych kole\u017canek rzuci\u0142a prawie tak daleko, jak Walasiewicz\u00f3wna. Ona do niej podesz\u0142a, poca\u0142owa\u0142y si\u0119.<\/p>\n

W klubie trenowa\u0142o kilkana\u015bcie dziewcz\u0105t, ja mia\u0142am najlepszy rzut kul\u0105 obur\u0105cz.<\/p>\n

Zak\u0142ad fotograficzny<\/strong><\/p>\n

Jeszcze przed II wojn\u0105 \u015bwiatow\u0105 zajmowa\u0142am si\u0119 fotografi\u0105. Mieli\u015bmy z m\u0119\u017cem Leic\u0119, robili\u015bmy amatorskie zdj\u0119cia i sami je wywo\u0142ywali\u015bmy. Do zaj\u0119cia si\u0119 zawodowo fotografi\u0105 zmusi\u0142a mnie konieczno\u015b\u0107 – by\u0142a okupacja i trzeba by\u0142o z czego\u015b \u017cy\u0107.<\/p>\n

Praktyk\u0119 zawodow\u0105 mia\u0142am w Warszawie u prezesa cechu, pana Piszczatowskiego. Dosta\u0142am si\u0119 tam przez znajomo\u015bci. \u017beby pracowa\u0107 jako fotograf, trzeba by\u0142o mie\u0107 3-letni\u0105 praktyk\u0119, ale, Pani wie, jak si\u0119 zap\u0142aci, to wystarcz\u0105 i trzy miesi\u0105ce. Uczy\u0142am si\u0119 od A do Z. Pan Piszczatowski m\u00f3wi\u0142 mi, jak odnie\u015b\u0107 si\u0119 do klienta, jak go usadzi\u0107 i upozowa\u0107. Np. przy pe\u0142nej twarzy radzi\u0142 3\/4 odchylenia, nasuni\u0119cie w\u0142os\u00f3w na twarz. Pokazywa\u0142 mi r\u00f3\u017cne zdj\u0119cia, pyta\u0142, jak bym dane osoby upozowa\u0142a. Potem robi\u0142am to praktycznie.<\/p>\n

Spyta\u0142 mnie kiedy\u015b, jakie mam warunki pracy. Bardzo ubolewa\u0142, gdy si\u0119 dowiedzia\u0142, \u017ce nie mam odpowiedniego lokalu ani ciemni. M\u00f3wi\u0142 mi: – Ja bym chleb z sol\u0105 jad\u0142, ale bym sobie urz\u0105dzi\u0142 pracowni\u0119. A pani ma w takiej klitce godzinami sta\u0107, bez powietrza i wentylacji.<\/p>\n

\"Anna

Anna Eychler, z domu Czerwi\u0144ska na fotografiach siostry – ok. 1940<\/p><\/div>\n

Zak\u0142ad otworzy\u0142am na pocz\u0105tku lat 40. Pracowa\u0142am do 74 roku \u017cycia. Musia\u0142am przerwa\u0107, bo traci\u0142am wzrok, m\u00f3j retusz by\u0142 okropny. Pami\u0119tam, jak okulista powiedzia\u0142 mi: – Ani jednej kliszy pani ju\u017c nie wy retuszuje. Grozi pani wylew w lewym oku. Chce pani oko straci\u0107? Zdecydowa\u0142am zlikwidowa\u0107 zak\u0142ad. Ponadto wesz\u0142a wtedy fotografia kolorowa, kt\u00f3rej ju\u017c nie chcia\u0142am si\u0119 uczy\u0107.<\/p>\n

Mia\u0142am wielu sta\u0142ych klient\u00f3w z kt\u00f3rymi by\u0142am z\u017cyta. Na brak pracy nie narzeka\u0142am, cz\u0119sto siedzia\u0142am po nocach. Wszystko robi\u0142am sama, nie mia\u0142am pomocnika.<\/p>\n

Nie ma jak Wyszk\u00f3w<\/strong><\/p>\n

Nie ma na \u015bwiecie \u0142adniejszego k\u0105ta ni\u017c Wyszk\u00f3w. Co tam Warszawa? Zapyta\u0142am kiedy\u015b mojego brata Bolka: – Zwiedzi\u0142e\u015b kawa\u0142 \u015bwiata, powiedz, gdzie by\u0142o najpi\u0119kniej. Odpowiedzia\u0142: – Prawd\u0119 ci powiedzie\u0107? Nie ma jak Wyszk\u00f3w. Na stare lata przyje\u017cd\u017cam tu, odnawiam t\u0119 ruder\u0119, urz\u0105dzam dom tak, abym mia\u0142 wszystkie wygody. Tu chc\u0119 umiera\u0107 i by\u0107 pochowany na wyszkowskim cmentarzu.<\/p>\n

Jedno si\u0119 spe\u0142ni\u0142o – jest pochowany w Wyszkowie<\/p>\n

\"\"

El\u017cbieta Szczuka<\/p><\/div>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

 <\/p>\n

Artyku\u0142 opublikowano w numerze 14 tygodnika \u201eNowy Wyszkowiak\u201d w marcu 1999 roku.<\/p>\n

\n

Pani Apolonia Grundwald zmar\u0142a 15 listopada 2005 roku w Warszawie. Pogrzeb odby\u0142 si\u0119 17 listopada, zosta\u0142a pochowana na wyszkowskim cmentarzu parafialnym.<\/p>\n

\"Gr\u00f3b

Gr\u00f3b rodziny Grundwald\u00f3w na wyszkowskim cmentarzu parafialnym<\/p><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Pani Apolonia Grundwald jest jedn\u0105 z najstarszych wyszkowianek. Urodzi\u0142a si\u0119 1 lutego 1907 roku. Jej rodzice, Anna i Antoni Czerwi\u0144scy, nale\u017celi do ludzi maj\u0119tnych. Ich posesja rozci\u0105ga\u0142a si\u0119 po obu stronach ul. 11 Listopada – od tor\u00f3w do ul. Ogrodowej (obecnie 1 Maja). To Antoni Czerwi\u0144ski posadzi\u0142 przy ul. 11 Listopada kasztany – do dzi\u015b […]<\/p>\n","protected":false},"author":2,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[3,1],"tags":[56,107,121,167,168,169,170,171,172,173,174],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/wyszkowskaatlantyda.mazowsze.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/922"}],"collection":[{"href":"https:\/\/wyszkowskaatlantyda.mazowsze.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/wyszkowskaatlantyda.mazowsze.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wyszkowskaatlantyda.mazowsze.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/users\/2"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/wyszkowskaatlantyda.mazowsze.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=922"}],"version-history":[{"count":15,"href":"https:\/\/wyszkowskaatlantyda.mazowsze.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/922\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":1928,"href":"https:\/\/wyszkowskaatlantyda.mazowsze.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/922\/revisions\/1928"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/wyszkowskaatlantyda.mazowsze.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=922"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/wyszkowskaatlantyda.mazowsze.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=922"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/wyszkowskaatlantyda.mazowsze.pl\/index.php\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=922"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}